Ayakkabının tabanına baktığınızda hepsi birbirine benzeyebilir. Ayağınıza giydiğinizde fark ortaya çıkar. Biri hafiftir, biri daha esnek davranır, biri aşınmaya karşı öne çıkar. PU, PVC, TPR ve EVA gibi taban malzemelerinin seçimi de ayakkabının nerede kullanılacağına göre yapılır. Peki hangisinin davranışı nasıl?
⚠️ “Kaymaz Taban” Sadece Malzemenin Adıyla Seçilmez
PU veya kauçuk diye bir tabana doğrudan “bu kaymaz” demeyin. Kayma direncinde tabanın bileşimi kadar dişlerin biçimi ve derinliği, zemin, ıslaklık ve tabanın aşınması da etkili olur. Gerçek performans, kullanım koşuluna uygun kayma testleriyle anlaşılır.
🪶 HAFİFLİK ARIYORSANIZ
EVA ve köpüklü PU yapılar ayakkabının ağırlığını azaltmak ve yastıklama sağlamak için kullanılabilir. EVA özellikle spor ayakkabısı orta tabanlarında yaygındır.
👟 TUTUNMA ARIYORSANIZ
Sadece “kauçuk” veya “PU” yazmasına bakmayın. Malzeme + taban deseni + kullanılacak zemin birlikte değerlendirilmelidir.
Ayakkabı Yapay Tabanlar Nedir?
Ayakkabı yapay tabanlar hakkında bilgiler:
PVC Tabanlar
PVC, polivinil klorür esaslı bir termoplastiktir ve ayakkabı tabanı üretiminde kullanılabilir.
PVC tabanlar özellikle maliyet ve üretilebilirlik yönünden tercih edilebilir. Sertlik, esneklik, ağırlık ve tutunma davranışı ise kullanılan PVC formülüne göre değişebilir. Eski ayakkabıcılık kaynaklarında PVC’nin PU ve EVA gibi köpüklü yapılara göre daha ağır olabildiği belirtiliyor.
Burada önemli olan:
“PVC kötüdür” veya “PVC iyidir”
diye tek kelimelik karar vermemek.
Ayakkabının kullanım amacı belirleyici.
Petrol ve taş kömüründen elde edilen vinilklorür adlı monomerin polimerizasyonu sonucunda polivinilklorür (PVC) elde edir. Yaklaşık 170–180 ºC civarında ergiyen PVC çokça kullanım alanı olan bir plastik türüdür. Ayakkabı taban malzemesi olarak büyük bir oranda kullanılmakta olan PVC diğer taban malzemelerine göre oldukça ucuzdur. PVC tabanlar sert ve kırılgan oluşlarından dolayı ve de düşük kayma direnci özelliğinden dolayı kışlık ayakkabılarda tercih edilmez. Düşük maliyetleri nedeniyle yazlık olarak kullanılan ucuz ayakkabı yapımında çokça tercih edilir.
Ayakkabı Modelistliği hakkında bilgi alabilirsiniz: https://www.ayakkabimodelistligi.com/
Ayakkabı Stilistliği Hakkında Bilgi: https://www.ayakkabimodelistligi.com/ayakkabi-stilistligi.php
Poliüretan Tabanlar
Poliüretanlar, diğer plastiklerden farklı bir şekilde; yani kalıp içinde kimyasal işlemler ile oluşturulur. Poliüretan tabanlar üretilirken katı haldeki ham madde ve katkı elemanları sıvı köpük haline getirilerek kalıp içine fışkırtılır. Karışmış maddelerin aralarındaki kimyasal olaylar devam eder ve kısa bir süre sonra poliüretan oluşur. Poliüretan tabanlarının iç yapıları gözenekli süngerimsi bir yapıdır. Bu yüzden özgül ağırlıkları oldukça düşüktür. Bu özelliklerinden dolayı kalın yapılı veya dolgulu tabanlarda rahatlıkla kullanılabilir. Poliüretan tabanlar hafif olmalarının yanı sıra yüksek kayma dirençlerinden dolayı ayakkabıcılıkta çokça kullanılır. Kaymayan ayakkabı tabanı hangisi denildiğinde Poliüretan Tabanları rahatlıkla söyleyebiliriz.
Termoplastik Tabanlar
Fiziksel özellikleri vulkanize edilmiş kauçukla benzerlik gösteren bu malzemeler, kalıplama ve işleme tekniği olarak termoplastik özellikler göster. Termoplastik tabanlar işlenmesi zor ve de fiyatları yüksek olan kauçuk tabanlara en büyük alternatifi oluşturmaktadır. Ayakkabıcılıkta ‘termo taban’ diye adlandırılan ve de çok tercih edilen bu tabanların pek çok üstün özelliği vardır. Bu özellikleri şöyle sıralayabiliriz; yüksek aşınma dayanımı, yüksek kayma direnci, düşük yoğunluk, esneklik, kolay şekillendirilebilme ve geri dönüşüm imkânı gibi… Termoplastik tabanların günümüzde ayakkabıcılıkta en çok kullanılan taban tipi olduğunu rahatlıkla ifade edebiliriz.
EVA Tabanlar
Ayakkabıcılıkta EVA diye bilinen bu malzemenin tam adı Etilen Vinil Asetat’tır. Bu malzeme polietilen’in vinil asetat ile birlikte kopimerleşmesi sonucu elde edilir. Kauçuksu hafif bir plastik türü olan bu malzeme PVC için kullanılan enjeksiyon makinelerinde kullanılarak taban elde edilir. Bu malzemenin de iç yapısı gözenekli süngerimsi bir özelliktedir. En üstün özelliği düşük yoğunluğu olan bu malzemelerin aşınma direnci düşük olduğundan kullanım alanları oldukça sınırlıdır. Genellikle terlik üreticileri bu malzemeyi taban yapımında kullanır.
Neolit Tabanlar
Halk arasında ‘suni kösele’ ya da ‘Japon kösele’ olarak bilinen bu malzeme gerçekte pişirilerek levha haline getirilmiş bir kauçuk türüdür. Kösele fiyatlarının yüksek olması ve kösele tabanların kolayca aşınmasından dolayı bu malzeme köseleye alternatif olarak kullanılmaktadır. Plakalar halinde üretilip boyanan bu malzemeden tabanlıklar kolayca kesilip bir dizi işlemden sonra kullanıma hazır hale getirilir. Aşınma dayanımı yüksek olan bu malzemelerin kayma direnci düşük olduğundan yazlık ayakkabılar için tercih edilmektedirler.
Yapay Kauçuk Tabanlar
Doğal kauçuğun pahalı olmasından ve mekaniksel özelliklerinin zayıf olmasından ötürü bazı kimyasal maddelerle karıştırılarak yapay kauçuk türleri elde edilir. Bu malzemelerin en çok bilinenleri; SBS diye adlandırılan Stirenh Bütadien Kauçuğu ve NBR diye adlandırılan Nitril Kauçuğu’dur. Tabanlardan istenen özelliklere göre bu malzemeler kullanılarak taban üretimi yapılır.
Diğer Tabanlar
Yukarıda saydığımız malzemelerden başka bazı plastik türleri de zaman zaman ayakkabı tabanı yapımında kullanılır. Bu malzemelere antişok diye bilinen polistiren ve nylon diye bilinen poliamid örnek olarak verilebilir. Darbelere karşı oldukça dayanıklı olan polistiren, tabandan daha çok ökçe yapımı için tercih edilmektedir. Poliamid ise bazı spor ayakkabı tabanlarında kullanılır. Pahalı oluşu ve düşük kayma direncinden dolayı taban olarak tercih edilen bir malzeme değildir.
Ayakkabı İçin Taban Seçerken Nelere Bakılır?
👟 Ayakkabı türüne
🏃 Kullanım amacına
🪶 İstenen ağırlığa
🧘 Yastıklama ihtiyacına
↔️ Esnekliğe
🪨 Aşınma dayanımına
💧 Kullanılacak zemine
〰️ Taban desenine
bakılır.
